Φαινομενικά, πολλά άτομα με ισχυρές τάσεις ναρκισσισμού δείχνουν να έχουν απόλυτα υψηλή αυτοπεποίθηση. Αγαπούν να είναι το κέντρο της προσοχής και συχνά πιστεύουν ότι δεν κάνουν λάθη. Πολλοί από αυτούς το κάνουν χωρίς ντροπές και δισταγμούς. Η ακλόνητη πεποίθησή τους ότι είναι σωστοί, τίμιοι και αξιοσέβαστοι είναι αρκετά εμφανής. Μερικοί καυχιούνται ότι δεν έχουν κανένα όριο και πως έχουν το δικαίωμα να λένε ό,τι θέλουν και όποτε το θέλουν.
Ακόμη, πολλά από αυτά τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας δείχνουν την παρουσία μίας υπερβολικά παράλογης αμυντικής κατασκευής ανθρώπου, όχι αυτοπεποίθησης. Αν και οι μηχανισμοί άμυνας είναι φυσιολογικοί και απαραίτητοι, όταν είναι αδιαπέραστοι, αυστηροί και σταθεροί ίσως να αποτελούν εμπόδιο στην ανάδειξη συναισθηματικών ικανοτήτων όπου επιτρέπεται η συνείδηση του εαυτού, η σωστή σκέψη και ο συγχρονισμός ή ταύτιση με τους άλλους.
Αυτό σημαίνει ότι το άτομο που φαίνεται να έχει αυτοπεποίθηση ίσως στην πραγματικότητα να είναι απόλυτα ανασφαλές και να προστατεύει τον εαυτό του από τη συνειδητοποίηση της ανασφάλειάς του ενεργοποιώντας ασυνείδητα και υπερβολικά τους μηχανισμούς άμυνας. Σαν ένα πεδίο δυνάμεων, αυτή η δομή ατόμου δεν επιτρέπει τα συναισθήματα να τον επηρεάσουν. Αποφυγή, προβολή, διαστρέβλωση και άρνηση ως άμυνες λειτουργούν ταυτόχρονα και από κοινού, με σκοπό την προστασία του ατόμου από τον πόνο της ανάληψης ευθυνών, της γνώσης και της ενσυναίσθησης.
Η υπερβολική αποφυγή και η προβολή επιτρέπουν το άτομο να απωθεί τις ευθύνες και τις εναποθέτει αλλού, ανάλογα με το ποιον θέλει το άτομο να ελέγξει και να κυριαρχήσει. Μία κατάσταση ίσως βγει στην επιφάνεια όταν το άτομο δε μπορεί να απωθήσει την ευθύνη επειδή «πιάστηκε στα πράσα». Σε αυτές τις περιπτώσεις, το άτομο ασυνείδητα χρησιμοποιεί την γνωστική διαστρέβλωση (παραμορφώνει όσα έγιναν), μπαίνει στο ρόλο του θύματος και αποφεύγει τις συνέπειες.
Για παράδειγμα, η Λίζα θεωρεί το έργο ενός συναδέλφου της ως δικό της επίτευγμα. Όταν έρχεται αντιμέτωπη με αυτό, αντί να νιώσει τύψεις, κλαίει και λέει στο αφεντικό της πως η γάτα της είναι άρρωστη και δεν είχε τη δύναμη να συγκεντρωθεί στην εργασία της. Χρησιμοποιεί, δηλαδή, την συναισθηματική της κακουχία για να δικαιολογήσει την μοχθηρή της πράξη.
Ένα άτομο που πάντα προσπαθεί να επιζητήσει την υποστήριξη όταν έρχεται στα δύσκολα, χρησιμοποιώντας την αίσθηση της προσωπικής ταλαιπωρίας για να δικαιολογήσει τη συμπεριφορά του, αποτελεί μία προσωπικότητα που συχνά θυματοποιείται και παραμορφώνει τα γενόμενα με βάση το συμφέρον του.
Αυτές οι χρήσεις των αμυνών του ατόμου αλλάζουν την οπτική της πραγματικότητάς του. Το άτομο βλέπει τον κόσμο με παραμορφωμένους φακούς και βάζει τον εαυτό του πάντα σε πλεονεκτική θέση, αυτής που πρέπει κάποιος να τον λυπηθεί. Η πονηριά του παρουσιάζεται ως αδικία στους άλλους και το άτομο νιώθει ότι δικαιούται αξίας και προσοχής. Μία αίσθηση δικαιώματος και ανάγκη να διορθώσει τους άλλους είναι αρκετά συχνή σε αυτά τα άτομα.
Αντίθετα, ένα άτομο με υψηλή αυτοπεποίθηση χρησιμοποιεί τις άμυνές του με ευελιξία και ευπλαστότητα. Έχει μία πιο ασφαλή αίσθηση εαυτού και είναι ικανό να ανεχτεί τις ανασφάλειες και τις ευαισθησίες του. Τα δυσάρεστα συναισθήματα που μπορεί να βιώσει επιτρέπονται από το άτομο και μάλιστα, πολλές φορές, του γίνονται μαθήματα, γνώσεις και αφορμή για ανάπτυξη της ενσυναίσθησης. Μπορεί από τη μία να μην είναι ευχάριστο όλο αυτό αλλά το άτομο με υψηλή, υγιής αυτοπεποίθηση μπορεί να καταλάβει ότι αυτό αποτελεί παράγοντα των σχέσεων των ανθρώπων. Μπορεί, πολλές φορές, αυτό να είναι αποτέλεσμα υψηλής συναισθηματικής νοημοσύνης ή νοητικής ικανότητας.
Η συνειδητοποίηση των αμυνών επιτρέπει το άτομο να ανταπεξέλθει στις ανασφάλειες με έναν υγιή τρόπο, που να επιτρέπει την αυτορρύθμιση. Εάν το άτομο δεν συνειδητοποιεί τις ανασφάλειές του, ίσως ασυνείδητα να απωθεί ή να αρνείται όσα του συμβαίνουν. Ένα άτομο που αμύνεται υπερβολικά ίσως είναι ανίκανο να ταυτιστεί συναισθηματικά με άλλους και όλο αυτό να τον κάνει αρκετά εύθραυστο ως χαρακτήρα.
Γενικά, η διορατικότητα, η αυτογνωσία και η ενσυναίσθηση είναι ικανότητες που επιτρέπουν σε ένα άτομο να μεγαλώνει, να εξελίσσεται και να βελτιώνεται σταθερά, δημιουργούνται καλές σχέσεις με τους ανθρώπους γύρω του.
